و قلب معنوى كه روح آن « 1 » قلب صورى است بعضى « 2 » انسان را باشد بعد از تبديل وجود ، قال اللّه تعالى : « إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ » ( 1 - 8 ) ( 50 : 37 ) « 3 » قال اللّه تعالى : « أَ وَ مَنْ كانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْناهُ وَ جَعَلْنا لَهُ نُوراً يَمْشِي بِهِ فِي النَّاسِ » ( 1 - 14 ) ( 6 : 122 ) « 4 » و بعضى را نباشد زيرا كه در تبديل وجود نكوشند ، قال اللّه تعالى : « إِنَّكَ لا تُسْمِعُ الْمَوْتى » ( 1 - 4 ) ( 27 : 80 ) « 5 » و بدان كه دل را ده اسم معروف است : « 6 »

--> - بدانكه دل را صورتى است و آن ، آن است كه خواجه عليه السّلام آن را مضغه خواند يعنى گوشت پاره كه جملهء خلايق راست و حيوانات راست گوشت پارهء صنوبرى در جانب پهلوى چپ از زير سينه و آن گوشت پاره را جانى است روحانى ( ص 108 ) كه دل حيوانات را نيست دل آدمى را هست . نجم الدين رازى : مرصاد العباد ، ص 107 . ( 1 ) ل : اين . ( 2 ) ب ، ل ، ن ، گ : بعضى از . آ : بعضى ( 3 ) قرآن مجيد : 50 ( سورة ق ) : 37 . ( 4 ) قرآن مجيد : 6 ( سوره الانعام ) : 122 ، ب : حاشيه برگ 45 الف يعنى آنكه دل او مرده بود به سبب كفر ، وى را زنده گردانيم به نور ايمان كه ايمان حيوة دل است و كرامت كنيم بر وى نورى كه بدان نور ميان مردم ايمن حال برود يعنى درو يقينى پيدا آيد . ( 5 ) قرآن مجيد : 27 ( سوره النمل ) : 80 ، ب : حاشيه برگ 45 الف يعنى تو نتوانى كه بشنوانى مردمان را و چون توانى شنوانيدن كسى را كه روى گردانيده است . ( 6 ) نجم الدّين رازى : مرصاد العباد ، ص 109 دل را هفت طور و هفت وادى قسمت كرده شد طور اوّل را صدر گويند و آن معدن گوهر اسلام است ص ، 110 . هر وقت كه از گوهر اسلام محروم ماند معدن ظلمت و كفرست من شرح بالكفر صدر ( سوره النمل ) و محل و وساوس شيطان و تسويلات صدر است . طور دوم را قلب خوانند و آن معدن ايمان است كتب فى قلوبهم الإيمان ( و محل نور عقل است كه فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِها ( 6 - 10 ) ( 22 : 46 ) ( سوره حج ) ( سوره المجادله ) و طور سيم : شفاف است و آن معدن محبت و شفقت بر خلق كه قَدْ شَغَفَها حُبًّا ( 12 - 14 ) ( 12 : 30 ) ( سوره يوسف ) و محبّ خلق از شفاف نگذرد . و طور چهارم : را فؤاد گويند كه معدن مشاهده و محل رؤيت است كه ما كَذَبَ الْفُؤادُ ما رَأى ( 1 - 5 ) ( 53 : 11 ) ( سوره النجم ) و طور پنجم : را حبّة القلب گويند كه معدن محبت حضرت الوهيت است و خاص آن راست محبت مخلوق در آن نگنجد . طور ششم : را سويدا گويند كه معدن مكاشفات غيبى و علم لدنّى است و طبع حكمت و گنجينهء خانه اسرار الهى و محل اسماء وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها ( 1 - 5 ) ( 2 : 31 ) ( سوره بقره ) آن است كه در وى انواع علوم كشف شود كه ملائكه از آن محروم ماند . طور هفتم : را مهجّة القلب گويند آن معدن ظهور انوار تجليهاى صفات الوهيت است و ظهور غيب الغيوب است .